Je hoeft geen schaatser of zeiler te zijn om van de Friese Elfsteden te genieten. Als je de auto liever thuis laat en veel tijd hebt, kun je heerlijk wandelen van dorp naar dorp. Maar met de fiets is makkelijker en sneller en op de e-bike heb je bovendien altijd de wind mee!

wandelen in Friesland

Samen met mijn dochter stap ik van het veerpontje af dat een minuut eerder was vertrokken vanuit Wijns, een stip op de kaart amper 30 meter aan de overkant van de vaart naar Dokkum gelegen. Anne, schipper-caféuitbater van beroep, zwaait ons uit. “Bel me maar als je terug bent, dan kom ik jullie weer ophalen”. In 1997 suisden voor het laatst de duizenden wedstrijdschaatsers van de Elfstedentocht aan Annes café voorbij. Nu drijven futen en eenden over het heldere water. We nemen ons voor om naar enkele dorpjes te wandelen die we in de verte zien liggen.

wandelen en fietsen in Friesland ElfstedenEilanden in een zee van gras

Na meer dan een uur lopen komen we bij Britsum aan. Dorpen in Friesland zijn eilanden van boompjes-tuintjes-huisjes rond een oude kerk in een zee van gras en aardappelvelden. Ik ben van oorsprong Vlaming en mag me dus als Laaglander beschouwen, het blijft wennen om zover te kunnen kijken zonder dat een lelijke loods of misplaatste villa de horizon verpest. Ik zien hier en daar een boerderij en een windmolen. Zo’n moderne dan, die de hedendaagse boer van een broodnodig extra inkomen voorziet. In het volgende dorp Koarnjum lopen we even om langs Martenastate, een peperkoeken kasteeltje omgeven door een prachtig park. De ‘kasteelheer’ staat toevallig voor zijn deur. “Dit is privéterrein, maar komt u maar hoor, u mag gerust foto’s maken”.

Landgoed in Koarnjum in FrieslandHet is al laat in de middag en het schiet niet op zo, te voet. Wie ooit alle Friese Elfsteden met de benenwagen wil aandoen, zal meer de tijd moeten nemen dan wij. Het hele rondje langs kanalen en vaarten bedraagt bijna 200 kilometer. De naam slaat op de elf plaatsen die al sinds de middelleeuwen stadsrechten hebben. De oudste kerken van Nederland, vele met een karakteristiek zadeldak, vind je hier. Sommige dateren uit de elfde eeuw.

Elfsteden met wind in de rug

We verkassen naar Bolsward, ooit een Duitse Hanzestad waardoor het een prachtig oud centrum heeft. Bolsward is onze uitvalsbasis van waaruit we Harlingen en Franeker willen bezoeken, twee andere Elfsteden.

Bolsward een van de elfsteden van Friesland

Maar niet te voet. Op gehuurde fietsen zoeven we ‘s anderendaags langs de genummerde knooppunten die ik ook op mijn toeristische kaart terugvind. E-bikes, dat wel. Stoer? Niet echt, maar zelfs met wind op kop (en het waait altijd in Friesland) voelt het alsof je met de wind mee fietst. En dat vinden wij helemáál niet erg, want we hebben vandaag 65 kilometers voor de kiezen. We passeren slapende dorpjes en typische stelpboerderijen met een indrukwekkend groot dak. Als we Harlingen naderen wordt het landschap bijna industrieel: de stad is een vissershaven en van hieruit vertrekt de veerboot naar Terschelling, een van de Waddeneilanden.

Harlingen, een van de elfsteden van FrieslandPoolreiziger

We stoppen langs de werf waar het expeditieschip van Willem Barentsz door vrijwilligers wordt nagebouwd met exact dezelfde bouwtechnieken als in de tijd van de ontdekkingsreiziger, de zestiende eeuw. Barentsz kwam oorspronkelijk uit Terschelling, was een genie in de navigatie en zocht een noordelijke doorvaarroute naar China. Tijdens een onbedoelde overwintering op het pakijs stierf hij in het poolgebied. Slechts 12 van de 17 bemanningsleden kwamen levend terug.

In Harlingen trakteren we onszelf op een gastronomisch etentje aan de haven. In de hoofdstraat is het gezellig druk. We hadden de tip meegekregen dat we de appeltaart met slagroom moesten proberen in eetcafé Nooitgedagt. Nooit gedacht dat ik met een vijfgangenmenu nog in de keel toch zo zou kunnen genieten van een stuk taart.

Genie van Franeker

Franeker, een van de elfsteden van FrieslandEn dat het, zelfs op een e-bike, daarna zo zou tegenvallen om weer te trappen, richting Franeker. Ik navigeer door de groene graszee. Pal oost, daar moeten we naartoe. Franeker ligt op een halfuurtje fietsen – uiteraard met de wind mee – het binnenland in. Middeleeuwse gevels bepalen het straatbeeld.

Tot in de negentiende eeuw had de stad een universiteit, de tweede oudste van het land. Zou dat de reden waarom Eise Eisinga, wolkammer van beroep, het in zijn hoofd stak om in zijn vrije uren het plafond van zijn woon- en slaapkamer om te bouwen tot een planetarium? Dominee Alta had beweerd dat een opmerkelijke stand van de planeten tot een botsing zou leiden en het einde der tijden zou inluiden. Eisinga wist wel beter en wilde aan het volk laten zien hoezeer de dominee de weg kwijt was. In 1781, na zeven bouwjaren, was zijn mechanisch kunstwerk af. Jaartal, maand, planeten- en maanstanden, tijdstip en seizoenen… : we kunnen het nu nog steeds precies aflezen op het plafond ten huize Eisinga. Bestaat er een cooler apparaat om boven de eettafel te hebben hangen?

Planetarium Franeker Friesland elfstedenDe gevangenis in

We sluiten ons Elfstedenweekend af in de provinciehoofdstad Leeuwarden waar we onze intrek nemen in een gevangeniscel. De vroegere gevangenis in de Blokhuispoort is sinds kort een budgethotel. Toevallig logeert er die avond ook een groep studenten uit Roeselare die –dit is geen grap – de opleiding ‘Maatschappelijke Veiligheid’ volgen. In Leeuwarden is veel te zien en te genieten. In 2018 is ze ‘Europese culturele hoofdstad’. Dan komen we er hier volgend jaar wel een keertje voor terug.

 

Logeren in een gevangenis in Leeuwarden
Tip: eten uit de zee

wadlopen in FrieslandWie Friesland zegt, zegt Waddenzee en wie Waddenzee zegt, zegt wadlopen. Een bijzondere wandelexcursie maakten we met Harm-Jan Wilbrink. Vanuit het dorpje Moddergat (what’s in a name?) liep hij met ons bij laagtij door het wad tot aan de watergeul en terug, onderweg verhalen vertellend en filosofietjes verkondigend. “Dat is juist zo leuk, dat er hier niks is! Mensen hebben daar behoefte aan, aan niets, weet je?”. We plukten verse mosselen uit het slib, die we meenamen en in het dorpshuis schoonmaakten, kookten en opaten, samen met gebakken scharretjes die hij bij een bevriende visser in het dorp had opgehaald. Puur natuur.wadlopen in Friesland

 

Praktisch

Logeren: tal van adresjes, vooral kleinschalige pensions en b&b’s. Aanraders is de gerestaureerde gevangenis in de Blokhuispoort in Leeuwarden waar we in een aparte cel met twee bedden sliepen.

Eten: Gastronomie met lokale ambachtelijke producten is een Fries ‘ding’, zoals in restaurant ’t Havenmântsje in Harlingen en Eindeloos in Leeuwarden. In deze laatste bereid Chef Willem Schaafsma met alleen biologische producten bijzondere hapjes, zoals octopus in rode bietensaus of rug van geitenbok.

Doen:

  • Voor wie niet zeilt maar van actief houdt, is de fiets het beste vervoermiddel. Fietsen zijn in alle steden te huur, e-bikes eveneens. Er is een officiële Elfstedenfietsroute van 235 km: fietselfstedentocht.frl/nl-NL/route
  • Vaar ‘s nachts met een sloep door Nationaal Park Alde Feanen bij Leeuwarden. Met een sappig accent vertelt Ulbe Postma in het pikkedonker (sterke) verhalen over zijn leven in de vennen (‘feanen’). (aldefeanen.com)
  • Eise Eisinga Planetarium en museum in Franeker. Een must voor jong en oud. (planetarium-friesland.nl)

 

 

Tags:

  • Jonathan Vandevoorde is oprichter en hoofdredacteur van Bergen Magazine en leidt ook de redactie van Wandelmagazine. Daarnaast publiceert hij als freelance journalist en fotograaf regelmatig reis- en buitensportreportages in Nederland en België.

  • Show Comments

Your email address will not be published. Required fields are marked *

comment *

  • name *

  • email *

  • website *

You May Also Like

Langs de Vlaamse kust

Als je je kwaad maakt, fiets je in één dag van Nederland naar Frankrijk; ...

Kreta vakantie gastvrij binnenland

Vakantie op Kreta in het gastvrije binnenland

Vakantie Kreta: Kreta is heeft veel meer dan alleen een zonnige kust. De kloven ...

Snorkelen met haaien in Umkomaas

Cage Diven of snorkelen met haaien stond niet op mijn wish list. Waarom? Because ...